Stojan Trumić – tihi hroničar vojvođanske ravnice i osnivač likovne grupe „Pančevo 5“

Rođen u Titelu, Trumić je osnovnu školu završio u rodnom mestu, dok je gimnaziju pohađao u Pančevu, gradu u kojem je proveo značajan deo života i kome je ostao duboko vezan. Studije je nastavio u Beogradu, gde je od 1934. do 1940. godine pohađao Umetničku školu. Među njegovim profesorima bili su istaknuti umetnici tog vremena – Beta Vukanović, Jovan Bijelić i Milan Butozan – čiji su različiti pristupi slikarstvu snažno uticali na formiranje njegovog umetničkog izraza. Nakon školovanja postaje član umetničke grupe „Desetoro“, čime započinje aktivno prisustvo na tadašnjoj jugoslovenskoj likovnoj sceni.

Slika Bavanište, autor Stojan Trumić, 1980. godina

Pedagoški rad obeležio je veliki deo njegovog života. Kao profesor crtanja i likovne kulture radio je u Bitolju, Rumi, Pančevu, Zrenjaninu i Kikindi. Posle Drugog svetskog rata trajno se vraća u Pančevo, gde predaje u Gimnaziji i ostavlja snažan trag na generacije učenika. Pančevci ga pamte kao povučenog i samozatajnog čoveka, tihog sagovornika, ali i profesora izuzetne dobrote. Često su kružile anegdote o njegovoj rasejanosti, koje su zapravo bile izraz njegove potrebe da izbegne konflikte i sačuva mir – osobine koje su ga činile posebnim i voljenim među đacima.

Likovna grupa „Pančevo 5“ (detalj s plakata za izložbu 2019. godine u Pančevu)

Godine 1958. Trumić je inicirao osnivanje likovne grupe „Pančevo 5“, zajedno sa Ksenijom Ilijević, Jovanom Vitomirovim, Dobrivojem Vojinovićem i Božidarom Jovovićem. Ova grupa je naredne dve decenije predstavljala okosnicu likovnog života Pančeva, ali i važan faktor na umetničkoj sceni Vojvodine. Članove grupe povezivalo je zajedničko delovanje i povremeno izlaganje, bez strogo definisanog programa, kao i činjenica da su svi radili kao likovni pedagozi. Njihove izložbe pratile su kulturne manifestacije u gradu, a radove su predstavljali i u drugim sredinama, uključujući i inostranstvo. Poslednji put grupa se predstavila 1978. godine, obeležavajući dvadeset godina postojanja.

U umetničkom smislu, Trumićevo slikarstvo prolazilo je kroz više faza – od intimizma i tonske koncepcije slike, preko ekspresionizma forme i boje, do kolorističke sinteze. Njegovi motivi gotovo uvek su bili vezani za vojvođansku ravnicu: salaši, oranice, pejzaži, gajdaši i portreti ljudi iz svakodnevice. U tim prizorima prisutna je stalna dinamika svetla i pokreta, kao da čitava slika diše zajedno sa prirodom. Trumić je uspevao da u jednostavnom pejzažu prikaže dramatiku i lepotu ravnice, ostavljajući jasan trag ruke stvaraoca na svakom platnu.

Osim slikarstvom, bavio se i umetničkom kritikom i pisanjem eseja, nastojeći da likovnu umetnost približi široj publici. Izdao je dve mape crteža – Sa njive i pašnjaka (1946) i Salaši (1978), a njegova dela danas se nalaze u brojnim privatnim i javnim kolekcijama u zemlji i inostranstvu. Posebno je značajan njegov doprinos osnivanju škole seljaka slikara u Kovačici, čime je dao podsticaj razvoju naivne umetnosti.

Godine 1980. Trumić je Titelu poklonio svoju umetničku zaostavštinu – legat od 616 radova, uz bogatu dokumentaciju i lične predmete. Time je u rodnom gradu osnovana Spomen galerija „Stojan Trumić“, a Narodna biblioteka u Titelu danas nosi njegovo ime. Ove institucije ostaju trajni svedoci njegovog stvaralaštva i značaja koji je imao za lokalnu i regionalnu kulturu.

Stojan Trumić, fotografija nastala oko 1970. godine (Izvor: knjiga Kuće i ljudi Nikole Vlajića, 2019)

Smrt Stojana Trumića 1983. godine označila je kraj jednog tihog, ali izuzetno plodnog umetničkog života. Njegovo nasleđe i danas živi kroz slike, učenike i kulturne institucije koje svedoče o umetniku koji je uspeo da ravnicu Vojvodine pretvori u univerzalni slikarski motiv – jednostavan, snažan i trajno prepoznatljiv.

Ovaj tekst je nastao u okviru projekta koji sufinansira Pokrajinski sekretarijat za kulturu i javno informisanje. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.